Powrót

Zapotrzebowanie na jod w czasie ciąży

Zapotrzebowanie na jod

Jod jest ważnym składnikiem w diecie człowieka. Podczas ciąży zapotrzebowanie na ten pierwiastek znacznie wzrasta. Dzięki systematycznemu przyjmowaniu jodu w czasie ciąży oraz przed nią, ogranicza się ryzyko wystąpienia wad rozwojowych u dziecka, przede wszystkim zaburzeń neurologicznych i niedorozwoju umysłowego (1).

Jod w ciąży

Tyroksyna to hormon produkowany przez tarczycę, co jest możliwe w dużej mierze dzięki jodowi.

Szacuje się, że około 10 milionów ludzi na świecie cierpi z powodu upośledzenia umysłowego, którego bezpośrednią przyczyną jest niedobór jodu. Brak witaminy A, jodu i żelaza to najczęstsze niedobory organizmu (2).

Zapotrzebowanie na jod w czasie ciąży wzrasta kilkukrotnie – tyroksyna musi być produkowana podwójnie, aby zapewnić wymaganą dawkę dla matki i płodu. Szczególnie na początku ciąży (pierwszy trymestr) organizm matki potrzebuje dużo więcej tyroksyny, aby tarczyca funkcjonowała prawidłowo. Jod jest transportowany do płodu i umożliwia rozwój tarczycy dziecka. W czasie ciąży matka częściej usuwa jod wraz z moczem, dlatego uzupełnianie pierwiastka jest koniecznością (1).

Niedobór jodu

WHO oraz  Międzynarodowa Komisja ds. Kontroli Zaburzeń z Niedoboru Jodu stwierdziła, że Polska zajmuje miejsce w grupie krajów o wystarczającej podaży jodu na poziomie populacyjnym. Sytuacji dopomógł fakt wprowadzenia profilaktyki jodowej, czyli jodowania soli kuchennej oraz picia mleka zawierającego jod. Dzięki temu udało się:

  • zlikwidować wole endemiczne wśród młodzieży szkolnej w wieku 6-12 lat,
  • zmniejszyć częstość występowania wola w starszej grupie wieku i u dorosłych, a zwłaszcza u kobiet w ciąży,
  • wpłynąć na spadek częstości przejściowej niedoczynności tarczycy u noworodków,
  • zahamować wzrost zapadalności na zróżnicowanego raka tarczycy u dorosłych (3).

Czynność tarczycy jest regulowana przy pomocy TSH. U kobiety ciężarnej dobowe zapotrzebowanie na jod wynosi 250 mikrogramów, a dla karmiących kobiet – około 300 mikrogramów (1). Trudno o tak wysoką dawkę jedynie przy odpowiedniej diecie, nawet w przypadku jedzenia soli z jodem.

Objawy niedoboru jodu

W ciąży, a szczególnie na jej początku, płód otrzymuje tyroksynę od matki, nie potrafi sam jej wytwarzać. Jeśli więc hormonu jest za mało, płód jest narażony na poważne i nieodwracalne uszkodzenia mózgu, jego niedorozwoju i tzw. kretynizmu. Jod to podstawowy składnik hormonów tarczycy, czyli tyroksyny i trojjodotyroniny. Hormony te odpowiadają również za przemianę materii. Jod jest też silnym przeciwutleniaczem i działa przeciwzapalnie oraz zapobiega nowotworom (3).

Niedobór jodu prowadzi do (3):

  • obniżenia funkcji mózgu, takich jak uczenie się, zapamiętywanie i kojarzenie,
  • obniżenia ilorazu inteligencji,
  • powiększenia tarczycy i wystąpienia woli, co zwiększa częstość chorób tarczycy i ryzyko raka tarczycy,
  • zwiększa ryzyko raka żołądka,
  • zwiększa podatność na niedoczynność tarczycy u dzieci po 1. roku życia,
  • wzrasta ryzyko zachorowania na autoimmunologiczne choroby tarczycy.

Suplementacja jodu

Przyjmowanie jodu w postaci suplementów jest bezpieczne dla wszystkich ciężarnych kobiet, niezależnie od tego, czy cierpią na choroby tarczycy, czy też są zdrowe. Korzyści przyjmowania suplementów jodu przeważają nad ryzykiem. Jeśli w trakcie suplementacji jodem, ciężarnej kobiecie powiększą się wole, ustąpią one po porodzie. Objętość narządu zwiększa się, ponieważ w trakcie ciąży wole stają się bardziej ukrwione i koncentrują stężenie innych czynników wzrostowych (4).

Problemy z tarczycą w ciąży

Jeśli kobieta w ciąży cierpiała już wcześniej na choroby tarczycy, istnieje konieczność przyjmowania leków hormonalnych, które zazwyczaj mają na celu wyrównanie poziomu tyroksyny. Choroby tarczycy mają również tendencję do nasilania się w trakcie ciąży, a czasami są diagnozowane po porodzie.

Istnieje również odrębna postać poporodowego zapalenia tarczycy (może dawać objawy zarówno nadczynności, jak i niedoczynności). Jest jednak szansa ustąpienia zapalenia, dlatego standardowo wprowadza się kontrolę TSH 6 tygodniu po porodzie, a czasem wprowadza zmianę leków (5).

 

  1. Bacz A. Zapotrzebowanie na jod w okresie ciąży. Dostęp online: http://ciaza.mp.pl/przebiegciazy/61949,zapotrzebowanie-na-jod-w-okresie-ciazy Data dostępu: 26.02.2017
  2. Socha J, Piotrowska-Jastrzębska J, Socha P. Niedobory żywieniowe jodu – konsekwencje kliniczne. Nowa Pediatria. 2004;1:36-40
  3. Szybiński Z. Sytuacja profilaktyki jodowej w Polsce w świetle ostatnich rekomendacji WHO dotyczących ograniczenia spożycia soli. Pediatric Endocrinology, Diabetology and Metabolism. 2009;15(2):103-107
  4. Jastrzębska H. Postępy w rozpoznawaniu i leczeniu chorób tarczycy u kobiety ciężarnej i w okresie poporodowym. Postępy Nauk Medycznych. 2008;2:105-114
  5. Belowski J. Tarczyca a ciąża. Dostęp online: http://www.endokrynologia.net/tarczyca/tarczyca-ci%C4%85%C5%Bca Data dostępu: 26.02.2017